SANAT ÖZGÜRLÜĞÜ

Sanat özgürlüğü, devletin varlığının ortaya çıktığı alanda bir çıkarlar ilişkisine göre düzenlenir. Bu şekilde olunca da “sanat özgürlüğü”ndeki ikinci mefhumun geçerliliği ortadan kalkar. Bu şu demek oluyor: Her ne kadar halkının fikir özgürlüğüne önem veren bir devlet varsa da onun rejimine direnç gösterecek şekilde ortaya konan sanat, artık özgürlüğünden mahrumdur. Bir nevi sanatın asıl işlevlerinden birini (direnç gösterme) devlete, otoriteye karşı kullanılmasından rahatsız olunur yine devlet tarafından. Devletler tarafından anayasalarında bahsedilen “sanat özgürlüğü” her ne kadar o anayasa maddelerinde belirtilmemişse de devletin ideolojileri tarafından sınırlandırılmıştır. Ancak her sanat eseri yapılış aşamasında devlet tarafından gözetilemeyeceği için ortaya çıkan ve devleti hoşnut kılmayan sanat eserleri maddi destekten mahrum bırakılarak cezalandırılır. Daha ağırı ise (İran’da görülmektedir) sanatçı sanat yapma eyleminden men edilir aksi takdirde hapse atmakla tehdit edilir. Bunların uygulandığı yerlerde sanat özgürlüğünden bahsedemeyiz. Ortaya çıkan sanatın da sansüre veya daha kötüsü otosansüre maruz bırakılması sanat özgürlüğüne ket vuran önemli uygulanışlardandır. Otosansür mevzu olduğunda sanat eseri değer kaybına uğramak ile karşı karşıya kalır. Zira sanatçı sanatının işlevini yerine getirmesini kendi iradesiyle engelliyordur. Bu da baskıcı devletlerin sanatçılar ve sanat eserleri üzerindeki etkilerinden sadece birisidir. Günümüzde en az baskıcı olarak nitelendirebileceğimiz devletlerin var olduğu yerlerde bile sanatçının ve sanatın bu tür engellerden tamamen arındırılması ütopiktir. Çünkü o zaman sanatın orada ortaya çıkma durumu da ihtimal olarak düşerdi. Albert Camus bu durumu şu sözüyle özetler: “Dünya aydınlık olsaydı sanat olmazdı.”

Devletlerce belirlenen ‘sanat özgürlüğü’ budur. peki hakikatte var olması gereken ‘sanat özgürlüğü’ nedir? Aslında formül hayli basittir: “Sanat özgürlüğünün kapsamı ve niteliği, devletin resmi ideolojisi ile değil, sanatın amacı, anlamı ve işlevi ile belirlenmelidir.”