Ateş nedir, neden yükselir?
Normal vücut sıcaklığı ortalama 36.7 santigrat derecedir. Ancak her insanın farklı bir birey olduğu ve zaman zaman vücut sıcaklığımızın değişebildiği unutulmamalıdır. Mesela egzersiz yaptığımızda kaslarda ve karaciğerde artan aktivite sebebiyle vücut sıcaklığı artmaya eğilimlidir. Bunu dengelemek için ise cildimizden ve akciğerlerimizden buharlaşma yoluyla oluşan fazla ısıyı atmaya çalışırız.
Sıcaklık ölçümünde “kor” sıcaklık ölçülmelidir. Buna en uygun olan rektal ölçümdür ancak pratikte pek kullanışlı değil. Kulaktan ölçülen timpanik zar sıcaklığı kor sıcaklığa oldukça yakındır. Hasta bireylerde ağızdan soluma artabildiği için ağızdan yapılan ölçümler daha düşük çıkabilir.
Ateş, kor sıcaklığın günlük ortalamanın üstünde olması durumudur. Vücut sıcaklığı hipotalamusta kontrol edilir, “başlangıç noktası” normalden daha üst bir dereceye çıktığında vücut sıcaklığı yükselmiş olur. Bunu kombiyi daha yüksek bir sıcaklığa ayarladığımızda evin ısınması gibi düşünebiliriz. Herkes fark etmiştir ki ateşimiz çıktığında titreriz, bunun sebebi de basit aslında; titremek kaslarımıza aktif olarak hareket sağlıyor, bunun sonucunda yine vücut sıcaklığımız yükseliyor.
Çeşitli mekanizmalar sonucu, daha uzakta kalan el, ayak gibi organlardaki kan iç organlara doğu çekilir ve bu sıcaklığı artırmaya yardımcı olur. Ateşi çıkan insanların üşüdüğünü ve daha kalın giyinmek, daha sıcak ortamlarda bulunmak, kısacası kendilerini daha da ısıtmak istediklerini hepimiz biliriz. Peki bunun amacı ne? Tabi ki de yükselmiş vücut sıcaklığını korumak, ısı kaybını engellemek. Bunların hepsi içgüdüsel davranışlardır. Yani her ne kadar yorganı üstüne örtme deseniz de ateşi olan kişi örtecektir.
Peki sıcaklık yükseldiğinde ne olacak? Hipotalamus bu sıcaklığı korumaya çalışacak, tıpkı her gün normal vücut sıcaklığımızı korurken olduğu gibi. Bir noktada ya alınan ilaçların etkisiyle ya da vücutta gerçekleşen başka mekanizmalar ile eski vücut sıcaklığımıza ulaşacağız. Bu nasıl olacak? En kolay ısı kaybetme şeklimiz olan terleme ile. Tabi terleyen kişi yorganın altında bunalacağından üstünü açacak, giydiği kat kat kazakları çıkaracaktır, ta ki vücut sıcaklığı olması gereken başlangıç noktasına ulaşana kadar.
Bir de ateşten farklı bir vücut sıcaklığı yükselmesi durumu var: hipertermi. Genelde susuz ve sıcağa maruz kalmış kişilerde görülen ani sıcaklık yükselmesidir. Örnek vermek gerekirse, sıcak çarpmasında oluşan tablodur. Tabi bazı metabolik hastalıklardan ya da kullanılan ilaçlardan dolayı da oluşabilir. Kontrolsüz olduğunda hayatı tehdit edebilen bir durumdur.
